مرتضى راوندى

233

تاريخ اجتماعى ايران ( فارسي )

مضمون اين اعلان نشان مىدهد كه امير كبير مىكوشيده است ، مسأله دولتى و تبليغاتى بودن اين روزنامه را توجيه كند و با توزيع وسيع آن و جلب‌نظر خواننده ، تا جايى كه مىتواند ، سطح آگاهى مسئولان امور و عموم مردم ايران را افزايش دهد و از اين رهگذر راه پيشبرد هدفها و برنامه‌هاى ملّى خويش را هموار سازد . او كه به تنهايى ، جناج ضعيف روشنفكرى را در نظام حاكم وابسته و ارتجاعى عصر ناصرى ، رهبرى مىكرد ، مىكوشيد مطالب روزنامه‌اش را هرچه بيشتر به مردم و محيط عادى اجتماع نزديك سازد ، شايد به‌همين علت است كه مشاهده مىشود از چهل و يك شماره‌يى كه در عهد صدارت امير انتشار يافت ، هرجا صحبت از اقدامات و اصلاحات و تصميمات دولت به ميان مىآيد ، نويسندگان روزنامه ، همه را به نام « امناى دولت » يا عباراتى مانند آن ذكر مىكنند ، و هيچگونه تظاهرى ، به نام و القاب امير كبير ديده نمىشود ، ليكن پس از عزل امير كبير ، در غالب شماره‌هاى روزنامه نام و القاب ميرزا آقا خان نورى ، مانند « جناب جلالتمآب ، كفالت و كفايت انتساب ، مقرّب الخاقان ، اعتماد الدوله . . . » بسيار مشاهده مىشود . با بركنارى و سقوط امير ، شوق و علاقهء مردم به مطالعه روزنامه رو به كاهش نهاد ، ناچار دولت ميرزا آقا خان ، كمابيش دست به تهديد زد و به امرا و مباشرين و اشراف گوشزد كرد « تا وظيفهء خود را فراموش نكرده ، در خريد روزنامه و پرداخت حق اشتراك ، هرچه زودتر اقدام كنند ، همچنين در شمارهء 51 روزنامه بار ديگر به اين موضوع اشاره شده كه خود نشان مىدهد كه گويا با عزل نابخردانهء امير ، دوستان و علاقمندان وى به خشم آمده و با خوددارى از خريد روزنامه ، تيراژ نشريّهء نوپاى امير ، شديدا كاهش يافته است : « در باب زياد شدن مشترى اين روزنامه‌ها ، چنان كه در روزنامهء شمارهء 42 اعلان شده ، مجددا اعلان مىشود كه چون منظور اعليحضرت پادشاهى از راه افتادن اين روزنامه‌ها ، استحضار و آگاهى اهالى اين مملكت از احكام ديوانى و اخبار داخله و خارجه است ، لهذا امناى دولت عليه ايران ، قرار دادند كه اما و اعيان و چاكران معتبر دربار همايونى و حكام و عمال و مباشرين و خوانين و معتبرين شهرها و بلوكات و ايالات ممالك محروسه ، بر سبيل حكم ديوانى از اين روزنامه‌ها داشته باشند و ساير مردم از تجّار و كسبه و اواسط النّاس به ميل و اختيار خودشان ، هركدام طالب باشند روزنامه بخوانند ، مىبايد حكّام و مباشرين ولايات ، حسب الامر اقدس همايونى اسامى آنها كه حكم ديوانى است مشخص و به مباشرين روزنامه اعلام نمايند كه براى آنها روزنامه بفرستند . . . چون چند هفته است كه اين حكم در روزنامه اعلام شده است و از اغلب ولايات تاكنون جواب نيامده است ، لذا